Leefstijlverandering

Innovatieve benadering van leefstijlinterventie

Met een focus op voeding en beweging voor leefstijlinterventie wordt de nadruk gelegd op veranderen van de uitingen van een keuze die in een eerder stadium in het individu is gemaakt. Daarbij wordt aangenomen dat de keuze voor deze verandering gemaakt wordt op basis van rationele afwegingen. En daarmee dat aan de ratio argumenten aangeboden moeten worden om de verandering op gang te brengen. Een verandering van een uitingsvorm is uiteraard geen verandering van een basiskeuze voor ongezond gedrag.

Nieuw perspectief op de ratio

De ratio kan weliswaar aangesproken worden, alleen zodra met de ratio een keuze is gemaakt, ontstaat daaruit een wereldbeeld wat door de ratio wordt gerechtvaardigd. In die rechtvaardiging wordt ook het tegendeel afgewezen.  

 

Uit dit proces ontstaan twee ‘wereldbeelden’, een waarin bepaald gedrag wordt goedgekeurd, herhaald en gepromoot, en een waarin al het andere gedrag wordt afgewezen. In het geval van lifestyle keuzes betekent dat bijvoorbeeld dat ongezond eetgedrag goed is en gezond eetgedrag niet. 

 

De ratio aanspreken om verandering te bewerkstelligen zal in zichzelf dus niet werken (bijvoorbeeld postbus 51 spotjes in het verleden zorgden wel voor kennisoverdracht maar niet voor gedragsverandering). De ratio kan wel ondersteunen om een eenmaal ingezette verandering te ‘rechtvaardigen’, daarbij geholpen door informatie die betekenis en context geeft.  

 

Dat er een groep mensen is die werkbaar reageert op de rationele benadering laat onverlet dat het overgrote deel dat niet doet, daar roept deze benadering weerstand op, omdat het verandering is binnen een wereldbeeld naar effecten van keuzes in een ander wereldbeeld. Dit laat de mogelijkheden van het individu zelf buiten beschouwing.

Wat werkt wel voor een leefstijlverandering

Om een leefstijlverandering te bewerkstelligen, zal dus op een andere manier een omslag moeten plaatsvinden. Op natuurlijke wijze gebeurt dit bijvoorbeeld als er een crisissituatie is of dreigt, zoals een voor het individu voldoende noodzaak om te stoppen met roken. Als het gedrag eenmaal is aangepast, worden mensen vanzelf vaak verstokte niet-rokers, dit is nog steeds roken maar dan 'niet'. Dit is niet waar je naar op zoek bent.

 

Maakt iemand niet uit zichzelf een keuze, dan zijn rationele argumenten rondom eigen leven en gezondheid niet doorslaggevend of leefstijlveranderend. Wat wel impact heeft, is het uiten door de directe omgeving van de persoon, van de gevoelens en beleving van het gedrag of de effecten daarvan op hen. 

 

Groepsinterventies door naasten als familie en vrienden zijn daarvan een voorbeeld, alleen deze zijn in principe eenmalig. Effectiever lijken geregelde opmerkingen van mensen uit de directe omgeving over hun beleving van de leefstijlkeuze en de gevolgen daarvan voor henzelf in die specifieke situatie. 

 

Voor iemand die uit zichzelf tot een gedragsveranderende keuze is gekomen, speelt het hele issue niet meer. Dus niet 'roken' of 'niet roken' maar het hele dilemma bestaat niet meer. Het wordt soms ook wel beschreven als een soort 'ontwaken' uit het ene wereldbeeld, waarbij je je niet meer kunt voorstellen dat je ooit dergelijke keuzes hebt gemaakt. 

Er niet meer omheen kunnen

Geregeld verteld worden wat de effecten van een leefstijlkeuze zijn op een ander kan een proces in gang zetten van irritatie en verwijdering omdat een relatie die eerst leek te kloppen in combinatie met het verkeerde gedrag verdwijnt (je kunt immers niet meer volhouden dat de ander je steunt of het niet weet), maar dat laat onverlet dat het kan werken. Zeker als het naasten en erg goede vrienden zijn die deze geregelde opmerkingen maken en ze aangeven dat hun eerlijkheid niet betekent dat ze niet van je blijven houden of vrienden met je kunnen zijn. 

Implementeren

Dat het een proces is wat ook behoorlijk tijd in beslag kan nemen, is evident, al zijn er ook voldoende situaties bekend waarin een dergelijke benadering leidt tot directe leefstijlverandering (vb: als Jan het kan - Voedingscentrum).

 

Wat belangrijk is bij het implementeren hiervan is: voorkom dat je de ratio aanspreekt (feiten, oplossingen ea). Je legt het immers altijd af tegen het wereldbeeld en de waterdichte verdediging daarvan door de ratio. Zelfs als gedragsverandering plaatsvindt vanwege constante druk uit de omgeving zal het alleen gebeuren zo lang die omgeving druk blijft uitoefenen en is het resultaat niet blijvend. 

De ratio niet aanspreken

  • mobiliseer de directe omgeving: familie, vrienden, collega’s
  • creëer een omgeving waarin het geaccepteerd is om je uit te spreken over de gevolgen van ongezonde levenskeuzes van iemand voor jou.
  • help mensen realiseren dat het niet gaat over wat de reactie is (er zal altijd een rechtvaardiging komen), maar wat het in gang zet. Daarmee kan een drempel worden verlaagd om het bespreekbaar te maken. 
  • geef handvaten om je uit te spreken in de ik-vorm zonder beschuldigingen en hoe je dit constructief kunt blijven herhalen
  • doe geen voorstellen voor oplossingen, ook geen deeloplossingen en ga daar ook het gesprek niet over aan. 
  • dit geldt ook voor doelen, coaching en evaluaties
  • doorbreek aannames. Bv. hard geluid op festival en gehoorschade. Een rationele aanpak neemt het probleem geluidsniveau als uitgangspunt, een oplossing is dan oordopjes en een geluidsnorm. Maar je kunt ook het festival niet organiseren c.q. er niet naar toe gaan. 

Voorbeelden

Het gaat om woordkeuze en intentie zodat de ratio geen munitie krijgt:

  • Bij iemand die nog maar een klein stukje kan lopen wat met een andere leefstijlkeuze zou veranderen: ‘ik heb er last van dat jij niet ver kunt lopen waardoor ik ook beperkt word als ik samen met jou met dit lekkere weer wil wandelen.’
  • Tegen een rokende collega ‘ik vind het vervelend dat jij nu een rookpauze neemt en dat ik geen pauze mag nemen omdat ik niet rook.’
  • Tegen iemand die veel overgewicht heeft door ongezond eetgedrag en steeds dieet ‘ik vind het vervelend dat jij het steeds met mij over je dieet hebt en dat vervolgens niet volhoudt tot je op je streefgewicht bent.’
  • Tegen iemand die zichzelf voorbij loopt ‘ik heb er last van dat jij je prioriteiten zo stelt dat je nu geen tijd hebt voor mij terwijl ik daar wel behoefte aan heb.’
  • Tegen een patiënt ‘u bent zwaarder dan goed is voor u. Dan krijgt u dit soort klachten. Als u een gewicht heeft dat wel goed is voor u, heeft u hier minder last van/zullen deze klachten niet verergeren.’
  • In een winkel: 'wij voelen ons er niet prettig bij dat we met het verkopen van rookwaren het aantasten van uw gezondheid faciliteren'.

Een gedragsverandering die door het individu zelf wordt geïnitieerd heeft geen incentives of motiverende tussenstapjes nodig en is in principe blijvend. Ook zal de bereidheid om het bij de verandering behorende ongemak te verdragen, als vanzelf aanwezig zijn. Wel kunnen hulpmiddelen worden aangeboden om de gedragsverandering te ondersteunen of de effecten van niet-omkeerbare klachten te verminderen.

 

Uiteraard dient onderdeel van het aanspreken te zijn dat ook de positieve effecten op de ander in gelijke mate worden benoemd, zoals ‘wat  lekker dat we vandaag zo’n wandeling kunnen maken doordat je je leefstijl aan het veranderen bent’. ‘Fijn dat je nu tijd voor me hebt en toch ook je werk goed geregeld hebt.’

Ontspanning, ondergeschoven kindje

Hoewel ook bv. het Kenniscentrum Sport en Bewegen het onderwerp ontspanning op de agenda zet, is dit vaak een ondergeschoven kindje bij leefstijl interventie. Ontspanning kent vele factoren, waaronder een andere kijk op het eigen leven, wat doorgaans een langere termijn traject is. 

 

Ontspanning voor de kortere termijn is gericht op het fysiek herstellen van het evenwicht in het autonome zenuwstelsel tussen het orthosympatische en parasympatische deel, wat door een verkeerde leefstijl of stressvolle leefsituatie uit balans is. Herstellen van te sterke instinctieve stressreacties draagt bij aan een individu dat meer in staat is om zelf de regie te herpakken. 

 

Ontspanningsoefeningen en leuke dingen doen zijn bekende manieren om bij te dragen aan herstel van dat evenwicht, ook infrarood warmte is een mogelijkheid om bij dit aspect van leefstijlverandering te ondersteunen. Door de inzet van een innovatieve airRED infrarood sauna kan dit laagdrempelig en succesvol worden ingezet om de bloedcirculatie te stimuleren en daarmee ontspanning en herstel te bevorderen. Met de airRED is infrarood toepassing innovatief opnieuw uitgevonden, met als resultaat:

  • innovatieve nauwelijks belastende toepassing voor hart en bloedvaten
  • slimme luchtcirculatie in plaats van houten wanden 
  • met kleren aan gebruiken 
  • nauwelijks transpireren
  • in 15 minuten effectief

Door de bovenstaande combinatie van innovatieve factoren is installatie in woonkamer en kantoor mogelijk waardoor gebruik laagdrempelig is en daarmee een grotere kans op succes en blijvend gebruik.

Preventie

Bij preventie is het nodig om de persoon los te koppelen van een ziektebeeld, anders dan een ziektebeeld als begin te nemen en daar preventiemaatregelen voor te ontwikkelen. 

 

Ook hier speelt aanspreken op het effect van leefstijlkeuzes, thuis en op het werk, een belangrijke rol. Als je partner of collega zegt 'ik vind het vervelend dat jij tijdens het eten op je smartphone kijkt', kan je niet volhouden dat dat een goede keuze is. Net zoals wanneer je manager zegt 'ik vind het geen goede keuze dat jij zoveel gesprekken in een ochtend propt. Ik vind dat je ook tijd moet hebben om weer event tot jezelf te komen, en voor een persoonlijk aspect in de gesprekken. Als jij teveel hooi op je vork neemt, heeft niemand daar baat bij. Als jij uitvalt, mis ik een goede kracht, gaat jouw werk niet door zoals gewenst, moeten anderen jouw werk opvangen en moet ik jou doorbetalen.'

 

Preventie gaat over een nieuwe start en blijvende keuzes, niet over instant fixes die niet worden volgehouden. Je realiseren dat je nooit meer terug kan naar hoe het was is vervelend, maar als we het allemaal doormaken, ook weer niet wereldschokkend. Elkaar aanspreken op gezond gedrag, fysiek en mentaal, en het veranderen van beoordelingsnormen van efficiency en productie naar een totaalplaatje waarin ook leefstijlaspecten worden meegenomen, kan een wezenlijke verandering bewerkstelligen. Op wereldschaal zijn er al landen zoals Schotland die nieuwe normen introduceren voor het beoordelen van de prestaties van hun economie, dit kan en moet dan ook worden doorvertaald naar microniveau. Why governments should prioritize wellbeing

 

Preventie begint met bewustwording van het individu dat er een verschil is tussen wie hij is en wat het effect is van de keuzes die hij maakt. Door je te realiseren dat er een bewuste respons mogelijk is en dat er na het maken van een keuze twee werelden zijn, en twee 'ikken', kan je ook leren om te leven vanuit het 'zelf', het individu, waardoor er geen twee ikken ontstaan en authenticiteit behouden blijft.

 

Praktische hulpmiddelen bij preventie

  • Door opschrijven voorkom je dat 'de film in je hoofd' die je zelf altijd kloppend maakt, leading is in levenskeuzes. Opschrijven doorbreekt namelijk dat proces.
  • Begeleiding helpt om werkelijk naar jezelf te kijken, want er is een aspect van dat niet durven. De wereld heeft daarom mensen nodig die dit faciliteren. Daarbij kan worden opgemerkt dat dit geen dokters zijn, geen coaches en geen counsellors. Bv. dokters zullen deze rol niet goed kunnen vervullen omdat ze gerelateerd zijn aan ziekte en dat ook hun invalshoek bij hun benadering is, maar ook de lading die ze meebrengen in het contact.
  • Stimuleer mensen om in elke fase van hun leven een persoonlijke visie op te stellen rondom wat voor individu ze wérkelijk willen zijn. In relaties, gezin, werk, sociaal, fysiek en financieel. Daar kunnen dagelijkse keuzes tegen afgezet worden. Preventie is dan een gevolg van een persoonlijk totaalplan. Betere keuzes op het gebied van bewegen, ontspannen en eten (BOE) zijn daarvan gevolgen
  • Niet alles hoeft benoemd en aangepakt te worden. Beter eten kan als vanzelf meer bewegen oproepen door het effect dat het op het individu heeft. Datzelfde geldt voor het wegnemen van stress, dan kunnen als vanzelf betere eetkeuzes gemaakt worden. VB: Linda de Mol, altijd problemen met haar gewicht (te veel), valt in corona tijd verrassenderwijs af omdat ze blijkt te gedijen op regelmaat. Vaste tijden eten, tijd voor bewegen. Voor haar de keuze: vind ik dit belangrijk genoeg om op basis daarvan aanpassingen in mijn dagen af te dwingen. 

Onze bijdrage

Het effect van ongezonde gewoontes is niet alleen financieel, het heeft ook gevolgen voor de kwaliteit van de samenleving. Een meerderheid van gezonde mensen die rustig en kwalitatief goede levenskeuzes maken geeft een ander soort samenleving dan een waarbij de meerderheid gevormd wordt door mensen die ongezond zijn en weinig nadenken over hun gedrag, keuzes en eigen verantwoordelijkheid. Een relatief grote nadruk op de in zo'n samenleving benodigde medische interventies heeft ook invloed op het soort economie dat we met elkaar kunnen maken en hoe we scoren op het punt van persoonlijk welbevinden, een factor die steeds belangrijker gaat worden. Investeren in preventie levert een andere rendementsberekening op dan investeren in het bestrijden en oplossen van symptomen. 

 

 

Met dit artikel willen wij een bijdrage leveren aan het onderzoek en de implementatie van leefstijlinterventies door een grotere en verrassender nadruk te leggen op het mentale aspect. Ook zien wij in zo'n traject een zinvolle rol weggelegd voor de innovatieve infrarood wellness waar wij bekendheid aan geven. Neem contact met Dr.Ir. Joep Hamerlinck op om hierover van gedachten te wisselen.